غبارگیری فرش و نگهداری از آن   

همه ی قالی های مورد استفاده، اعم از قالی هایی که برای مفروش کردن منازل به کار می روند و یا قالی هایی که جنبه ی تزئینی داشته و به عنوان تابلو بر روی دیوار نصب می شوند همه و همه پس از چند سال به علت مجاورت دائمی و با انواع آلودگی ها می بایست شسته شده و تمیز گردند. حتی هوای مجاور ما آلوده کننده است و ذرات گرد و غبار آن در لابه لای پرز فرش فرو رفته و در بلند مدت باعث چرک و تیره شدن سطح فرش می گردند بنابراین شستشوی فرش امری است اجتناب ناپذیر اما مراحل آن و روش های شستشو دارای ویژگیهای خاصی است که به ان می پردازیم.

به دلیل وجود ذرات خاک و گرد و غبار که در لابه لای پرز فرش نفوذ کرده اند می بایست قبل از آغاز قالیشویی آن را به خوبی غبارگیری نمود. ذرات ریز غبار به صورت لایه ای نازک روی سطح و داخل پرزهای فرش نفوذ می کند. این لایه ها جذب کننده ی رطوبت نیز هستند و در بلند مدت به صورت لایه ای نازک روی سطح و داخل پرزهای فرش نفوذ می کند. این لایه ها جذب کننده ی رطوبت نیز هستند و در بلند مدت به صورت لکه های چرک روی سطح فرش پدیدار می شوند و حتی باعث پوسیدگی فرش نیز می گردند. غبار همیشه به صورت ترکیبات مختلفی در هوا وجود دارد و ممکن است به صورت ذرات اهن، کربه به شکل دوده، آلومین و سایر مواد به داخل پرز فرش نفوذ کند. کانون های اجتماع غبار و خاک در درون فرش مکان مناسبی برای زندگی انواع حشرات مانند بید است که می توانند الیاف پشم را بجوند و از بین ببرند. بنابراین غبارگیری و جارو نمودن فرش هر از گاهی الزامی است. از طرفی چنانچه ذرات گرد و غبار از میان فرش خارج نگردند هنگام شستشو با آب ترکیب شده و تشکیل لایه ای شبیه گل در انتهای پرز فرش می دهند که پس از مدتی پوسیدگی زودرس فرش را باعث می گردد. در این حالت با کوچکترین ضربه های ناگهانی و حتی با تا نمودن فرش جهت حمل و نقل احتمال ترکیدگی و پاره شدن فرش بسیار است.

غبارگیری فرش به دو روش انجام می گیرد:

غبارگیری دستی:

در این حالت به چند روش فرش را غبار گیری می کنند. برخی فرش را به پشت روی زمین پهن کرده و با چوب به پشت آن می زنند. سپس فرش را کنار زده و گرد و خاک و سایر موادی که بر روی زمین ریخته شده جمع می نمایند. برخی نیز فرش را از پشت بر روی یک شبکه ی توری فلزی که در ارتفاع مناسبی از زمین قرار دارد پهن کرده و سپس با چوب و یا وسیله ی دیگری به پشت آن می زنند. در این حالت کلیه ذرات گرد و غبار از فرش خارج شده و چون بین فرش و زمین، فضای خالی است ذرات گرد و غبار دوباره به داخل فرش نفوذ نمی کند. در برخی موارد چهار نفر هر یک گوشه ای از فرش را گرفته و به ترتیب ضربه ای موجی شکل را به فرش وارد می سازند و به این ترتیب فرش از چهار طرف تکان داده شده و آلودگیهای ان خارج می گردد. برخی نیز فرش را محکم به زمین یا سطح سفتی می کوبند تا غبار آن خارج شود که البته این روش بدترین نوع غبارگیری فرش است زیرا احتمال وارد شدن هر نوع آسیبی وجود دارد. به طور کلی قبل از غبار گیری به روش دستی باید فرش را به دقت بررسی نمود.

چنانچه فرش قدیمی و کهنه باشد و یا دارای قسمت های رفو شده باشد، هر گونه غبار گیری دستی که همراه با ضربات شدید و ناگهانی باشد باعث وارد شدن اسیب های جبران ناپذیر به فرش می گردد. شاید بهترین روش در مورد فرش های جوان و نو بافت ان باشد که فرش را از یک ارتفاع مناسب اویزان نمود و با چوب به اهستگی و از پشت به آن ضربه زده و در مورد فرش های بسیار قدیمی بهتر ان است که با استفاده از برس های نرم ذرات گرد و غبار را از لای پرزهای فرش بیرون اورد. سپس با جاروهای برقی ذرات گرد و غبار را از درون پرز فرش بیرون کشید. البته در هنگام استفاده از جارو برقی بهتر است نوک مکنده ی آن با فاصله ای مناسب از سطح فرش قرار گیرد، تا ذراتی که از فرش خارج شده و در هوا معلق شده اند به خوبی جمع شده و دوباره به داخل فرش وارد نشوند.

غبارگیری ماشینی:

امروزه با پیشرفت فن آوری، ابزارها و ماشین آلات خاصی برای غبارگیری فرش طراحی و ساخته می شود. نمونه های قدیمی تر این ماشین ها دارای عرض زیاد بین ۴ الی ۵ متر و طول بسیار کمتر بین 1/5 الى ۲ متر است. درون این دستگاه دو محور استوانه ای قرار دارد که به هر یک تسمه های پلاستیکی یا برزنتی بسته شده است. هنگامی که دستگاه روشن می شود. فرش از یک طرف به داخل آن هدایت می شود. ابتدا توسط برسهای مخصوصی پرز فرش شانه می شود تا از حالت نمدی و خوابیده خارج شده و بلند گردد. سپس توسط ریلهای مخصوصی فرش به میان محورهای گفته شده هدایت می شود. محورهای مذکور به علت گردش سریع به دور محور طولی، تسمه های برزنتی یا پلاستیکی را به صورت مکرر به پشت و روی فرش می کوبند. با توجه به این که پرزهای فرش توسط برسها حالت ایستاده یافته اند ذرات گرد و غبار به راحتی از درون آنها خارج می شوند. به این ترتیب تمام فرش از یک طرف وارد و غبارگیری شده از طرف دیگر خارج می گردد. باید دقت نمود تا در هنگام غبارگیری فرش های قدیمی و رفو شده آسیب جدی به فرش وارد نشود. زیرا فرشهای قدیمی تحمل ضربات شدید در این دستگاه را ندارند و معمولا دوباره پاره می شوند و نیاز به ترمیم مجدد دارند.

در طی سالهای اخیر در ساخت دستگاههای غبارگیری پیشرفت جدیدی به وجود آمده است. دستگاههای جدید غبارگیری از بازده بالایی برخوردارند و می توان در زمان کوتاهتری تعداد زیادی فرش را غبارگیری نمود. این دستگاه در واقع گردونه ی بزرگی است که در درون اتاقک بزرگتری قرار دارد. گردونه ی متحرک از میله های فلزی ساخته شده است و تا حدودی شبیه به ماشین های لباسشویی عمل می نماید. اتاقک این دستگاه دارای در بزرگی است که پس از باز کردن آن، تعداد مشخصی فرش (بسته به گنجایش دستگاه) را داخل آن نموده و در آن را می بندند. سپس گردونه ی داخل دستگاه به حرکت درآمده و با سرعت به دور خود می چرخد. فرشها بر اثر حرکتهای دورانی، از پایین به بالای گردونه و بالعکس حرکت کرده و بر اثر این حرکت گرد و خاک آنها کاملا گرفته می شود. گرد و غبار خارج شده از میان میله های گردونه خارج شده و به وسیله ی یک کانال از اتاقک خارج و در یک جا انبار می گردد. گاه امتداد این کانال ها به درون حوضچه های آب است تا از آلودگی هوا نیز کاسته شود و هر از گاهی آب حوضچه ها تخلیه می گردد. در صورت استفاده از ماشین های غبارگیری جدید باز هم باید ابتدا قالی های کهنه و قدیمی را شناسایی نمود. زیرا بر اثر حرکت مداوم قالی ها در درون دستگاه ممکن است صدمات خاصی به فرش وارد گردد. هر چند در این دستگاهها نسبت به دستگاههای قدیمی حفاظت فرش بیشتر است و صدمه کمتری به آن وارد می گردد.